[B045] Wstępne krycie dachu cz. 2/3 – Dobór papy, membrany, drewna i gwoździ

szczelina wentylacyjna na dachu

Artykuł, który właśnie czytasz to druga z trzech część obszernego kompendium wiedzy o wstępnym kryciu dachu.

W pierwszej części omówiłem:

  • jakie funkcje pełni wstępne krycie dachu;
  • w jaki sposób woda próbuje dostać się do Twojego domu;
  • w jaki sposób można wykonać wstępne krycie dachu;
  • w jakich przypadkach warto zastosować pełne deskowanie dachu;
  • czy lepiej pokryć dach papą czy membraną;
  • jakie zalety ma papa a jakie membrana;

W tej części dowiesz się:

  • jak dobrać wysokość szczeliny wentylacyjnej;
  • jakie drewno zastosować do pełnego deskowania dachu;
  • jakich gwoździ użyć do mocowania elementów na dachu;
  • jaką papę wybrać do wstępnego krycia dachu;
  • jaką membranę wybrać do wstępnego krycia dachu;

W trzeciej części wyjaśniam jak prawidłowo wykonać:

  • pełne deskowanie dachu;
  • pokrycie z papy;
  • pokrycie z membrany dachowej;
  • kontrłaty.

Witaj Inwestorze!

W poprzednim artykule dotyczącym wstępnego krycia dachu starałem się pomóc Ci w doborze najlepszego rodzaju wstępnego krycia dla Twojego domu. Jeżeli przeczytałeś go uważnie, to wiesz że wielokrotnie wspominałem tam o istotnej roli szczeliny wentylacyjnej. Dzisiaj przyjrzymy się dokładniej temu zagadnieniu, a w dalszej części artykułu pomogę Ci w doborze najlepszych materiałów: papy, membrany, drewna i gwoździ.

Wysokość szczeliny wentylacyjnej

Szczelina wentylacyjna nad paroizolacją ma bardzo duże znaczenie dla prawidłowego odprowadzania pary wodnej z warstw dachu. Szczelina jest bardzo prosta do wykonania i nie wymaga użycia żadnych specjalistycznych materiałów. Mimo to cechuje ją jeden, bardzo istotny parametr: wysokość. Naturalne jest przecież, że przez wyższą szczelinę będzie przepływało więcej świeżego powietrza niż przez niższą. Co więcej, na przepływ powietrza w szczelinie ma też wpływ jej długość, która jest równa długości krokwi. Im dłuższe krokwie, tym powietrze ma większe opory przepływu i szczelina powinna być wyższa. Ale na tym jeszcze nie koniec. W szczelinie wentylacyjnej ruch powietrza może być wymuszony wiatrem (w korzystnych warunkach) albo naturalny, działający na zasadzie różnicy ciśnień, dokładnie tak samo jak miało to miejsce w grawitacyjnych kanałach wentylacyjnych. Skoro ruch powietrza w szczelinie jest potrzebny cały czas, to również cały czas potrzebna jest różnica ciśnień. Żeby ją uzyskać potrzebna jest z kolei różnica wysokości pomiędzy wlotem i wylotem, czyli kąt nachylenia połaci dachowej. Im dach bardziej stromy, tym lepiej. Im bardziej płaski, tym gorzej i tym większa powinna być wysokość szczeliny.

Czyli jaka powinna być wysokość szczeliny wentylacyjnej? Przede wszystkim: zgodna z projektem. Profesjonalny projektant budynku lub też osoba adaptująca projekt katalogowy powinna dobrać wymaganą wysokość szczeliny biorąc pod uwagę parametry geometryczne dachu oraz ilość pary wodnej przemieszczającej się przez przegrodę (ta ilość pary wynika z charakteru pomieszczeń w domu i klimatu zewnętrznego). Niestety praktyka pokazuje, że obliczenia te są często traktowane bardzo pobieżnie albo wysokość kontrłaty jest dobierana na zasadzie “zawsze się tak robi”.

Jeżeli masz wątpliwości co do jakości swojego projektu to zalecam porównanie go z bardzo praktycznymi wytycznymi naszych zachodnich sąsiadów. Niemiecka norma DIN 4108-3 z 2010 roku podaje minimalną wysokość szczeliny 2cm i należy to traktować jako absolutne minimum. Więcej szczegółów znajdziemy w dokumencie „Merkblatt Wärmeschutz bei Dach und Wand” wydanym w 2015 roku przez Zentralverband des Deutschen Dachdeckerhandwerks, czyli broszurze dotyczącej izolacyjności ścian i dachów opracowanej przez Stowarzyszenie niemieckiego przemysłu dekarskiego. Znajdziemy tam następujące wytyczne dla dachów o nachyleniu większym niż 5°:

  • dla krokwi długości do 8m wysokość szczeliny (kontrłaty) powinna wynosić 3cm;
  • dla krokwi długości od 8m do 10m wysokość szczeliny (kontrłaty) powinna wynosić 4cm;
  • dla krokwi długości od 10m do 15m wysokość szczeliny (kontrłaty) powinna wynosić 6cm;

Podsumowując: dobór prawidłowej wysokości szczeliny jest bardzo ważny i jest obowiązkiem projektanta. Przecież nie po to stosujemy najlepsze materiały przepuszczające parę wodą, żeby potem nie mogła ona zostać odprowadzona ze szczeliny na zewnątrz. Jeżeli masz wątpliwości co do jakości swojego projektu to skonsultuj go z projektantem lub przynajmniej zastosuj się do wytycznych niemieckich.

Uwaga

Producenci pokryć dachowych (pap i membran) mogą też posiadać własne wytyczne co do wysokości szczeliny wentylacyjnej. Kiedy zdecydujesz się na zastosowanie konkretnego produktu, to sprawdź jakie ma on wymagania co do wysokości szczeliny wentylacyjnej.

szczelina wentylacyjna na dachu
Wysokość kontrłaty stanowi o wysokości szczeliny wentylacyjnej nad wstępnym kryciem dachu

Materiały do wykonania wstępnego krycia dachu

Zależnie od tego czy Twój dach ma posiadać deskowanie czy nie, papę czy membranę, będziesz potrzebował odpowiednich materiałów. Poniżej podpowiadam jak wybrać właściwe.

Długi i skomplikowany artykuł? Nie wszystko jest jasne i masz pytania? Zapytaj w komentarzu albo dołącz do Grupy wsparcia na Facebooku!

Pełne deskowanie dachu

Deski na deskowanie

Temat doboru drewna do budowy więźby dachowej szeroko omawiałem w artykule [B043] Więźba dachowa cz. 2/2 – drewno, łączniki i wykonanie. Najważniejsze co musisz z tego artykułu wiedzieć jest to, że całe drewno, którego używasz do budowy musi być suche. Drewno konstrukcyjne powinno dodatkowo posiadać znak CE i oznaczoną klasę wytrzymałości.

W przypadku desek służących tylko jako deskowanie połaci dachu często nie stawia się im wymagań co do klasy wytrzymałości, ale obowiązkowo musi być to drewno suche i o odpowiedniej grubości. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w Warunkach technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych, część A, zeszyt 4  -Konstrukcje drewniane, autorstwa ITB (Instytutu Techniki Budowlanej) drewno umieszczone w warunkach suchych, czyli pod zadaszeniem nie wymaga impregnacji.

Typowym rozwiązaniem jest zastosowanie desek o grubości 2,5cm przy rozstawie krokwi mniejszym niż 80cm lub grubości 3,0cm dla rozstawu krokwi do 100cm. Ze względu na potrzebę zapewnienia swobodnego przepływu pary wodnej przez przegrodę, zaleca się stosowanie desek o szerokościach około 10-11cm układanych ze szczelinami 0,5cm. Pamiętaj, że wszystkie parametry, które tu przytoczyłem to rozwiązania typowe, a Twój projekt może z różnych powodów stawiać inne wymagania.

Deski pod okapami

Osobnym tematem na który chcę zwrócić Twoją uwagę podczas zakupu drewna jest sposób wykończenia okapu w Twoim domu. Sytuacja ta dotyczy nie tylko dachów z pełnym deskowaniem, ale też dachów bez deskowania w których okap ma być wykończony od spodu naturalnym drewnem. Jest to bardzo dobre i ekonomiczne rozwiązanie w porównaniu do wykończenia okapu dodatkową podbitką.

Do wykonania deskowania okapu (tzw. nadbitki) najlepiej użyć desek frezowanych i łączonych na pióro-wpust. Dzięki temu membrana lub papa nie będą od spodu widoczne (zapewnienie przepływu pary nie jest tu potrzebne). Deski oraz zakończenia krokwi warto też z wyprzedzeniem pomalować od widocznej strony co znacznie ułatwi późniejsze prace. Do miejsc widocznych najlepiej nadaje się drewno świerkowe (nie sosnowe) ze względu na brak żywicy i większą trwałość naturalnego koloru. Szerokość desek i ewentualne ozdobne frezowanie krawędzi ma tu jedynie znaczenie estetyczne. Ważniejsza jest grubość desek, która powinna być równa z deskami na pozostałej części dachu. Jeżeli grubości się różnią, albo dach nie ma pełnego deskowania to konieczne będzie zastosowanie listew wyrównujących grubość podłoża pod łatami.

Płyta OSB lub sklejka jako deskowanie

W sytuacjach, gdy zdecydujesz się na wykonanie pełnego deskowania za pomocą płyt OSB lub sklejki, to sytuacja jest stosunkowo prosta. Grubość płyt (zwykle min. 22mm i 25mm dla rozstawu krokwi do 80cm i do 100cm) i dokładny rodzaj materiału, w szczególności typ płyty (zwykle OSB-4 lub sklejka wodoodporna) powinny być określone przez projektanta. Pamiętaj też, że produkty drewnopochodne są bardziej wrażliwe na zawilgocenie niż deski i należy tu użyć produktów o podwyższonej odporności na wodę i powinny zostać przykryte niezwłocznie po montażu na dachu.

Gwoździe do mocowania deskowania

Deskowanie, niezależnie od tego, czy będzie ono wykonane z desek czy płyt, musi być solidnie zamocowane do krokwi. Najlepiej do tego nadają się gwoździe ocynkowane gładkie. Wymiary gwoździ (średnica i długość) oraz ich ilości możemy ponownie przyjąć na podstawie wytycznych zawartych w poradniku “Hinweise – Holz und Holzwerkstoffe” (“Poradnik – drewno i materiały drewnopochodne, tabela 3.12) wspomnianego wcześniej niemieckiego stowarzyszenia Zentralverband des Deutschen Dachdeckerhandwerks (polskie wytyczne są w tym temacie bardzo ogólne). Wytyczne te uzależniają ilość i długość gwoździ od kilku czynników, takich jak strefa obciążenia wiatrem w której znajduje się budynek, rozstaw krokwi, kształtu dachu i szerokości desek. Po dostosowaniu do polskich warunków wytyczne dla desek o szerokości do 16cm prezentują się następująco:

*mapę stref obciążenia wiatrem możesz zobaczyć klikając tutaj.

W przypadku desek lub płyt o szerokości większej niż 16cm należy proporcjonalnie zwiększać ilość gwoździ, tak aby zachować wymaganą ilość łączników na każde 16cm.

Papa na pełnym deskowaniu - jaką wybrać?

Temat doboru papy i podstawowych cech tego materiału poruszałem już w artykule [B023] Hydroizolacja fundamentów. Zajrzyj tam, jeśli chcesz uzupełnić swoją wiedzę.

Ze względu na ogromną różnorodność pap, zanim dokonasz ostatecznego wyboru, trzeba określić kilka podstawowych założeń:

  • Papa ma stanowić wstępne krycie na dachu skośnym i pełnym deskowaniu. Omawiane tu rozwiązanie nie dotyczy dachów płaskich, czyli np. stropodachów o nachyleniu około 5%.
  • Papa nie jest ostatnią warstwą pokrycia dachu i prędzej lub później zostanie zakryta.
  • Papa będzie mocowana mechanicznie do podłoża, czyli za pomocą gwoździ, a nie przez zgrzewanie.
  • Wstępne krycie wykonywane jest w jednej warstwie.

Jaki produkt będzie tu najlepszy? W porównaniu do hydroizolacji fundamentów, papa na dachu będzie miała nieco łatwiejsze warunki pracy (bo jest zabezpieczeniem dodatkowym, a nie głównym). Jako minimum można zatem przyjąć następujące właściwości:

  • Osnowa – najlepiej sprawdzi się tu osnowa z włókien szklanych, gdyż jest najbardziej stabilna wymiarowo i odporna na spływanie ze stromych dachów. Osnowa poliestrowa jest dobrym wyborem dla dachów o małych nachyleniach.
  • Masa asfaltowa – stanowi ona obustronne pokrycie osnowy i nadaje szczelność. Musi być elastyczna w niskich temperaturach, odporna na wysokie temperatury i odpowiednio gruba. Absolutne minimum stanowi tutaj masa asfaltowa oksydowana. Lepszym wyborem będzie papa modyfikowana SBS. Minimalna grubość to 3mm, opcjonalnie 4mm.
    Uwaga: pod ciemne pokrycia z blachy należy stosować papy o odporności na spływanie w temperaturze 100°C lub wyższej. W efekcie nadają się tutaj tylko papy modyfikowane SBS.
  • Sposób mocowania – papa układana bezpośrednio na deskowaniu musi być przez producenta przeznaczona do mocowania mechanicznego. Papy określone tylko jako termozgrzewalne lub klejone lepikiem nie nadają się.
  • Przeznaczenie papy – można tu wyróżnić papy podkładowe i nawierzchniowe. Te drugie stosuje się przede wszystkim w miejscach widocznych, narażonych na promienie słoneczne. Doskonale sprawdzą się też jako wstępne krycie dachu.

Podsumowując, masz do wyboru następujące opcje:

  • Dla dachów stromych krytych dachówką (o nachyleniu większym niż 15°) absolutne minimum to papa asfaltowa oksydowana na osnowie szklanej o grubości 3mm, wierzchniego krycia, do mocowania mechanicznego. Bardzo dobrym wyborem będzie papa papa asfaltowa modyfikowana SBS na osnowie szklanej o grubości 4mm, wierzchniego krycia, do mocowania mechanicznego.
  • Dla dachów stromych krytych blachą (o nachyleniu większym niż 15°) obowiązują wytyczne jak wyżej, ale koniecznie należy upewnić się, że papa posiada odporności na spływanie w temperaturze 100°C lub wyższą.
papa na dach
Papa termozgrzewalna wierzchniego krycia

Papa na dachu o małym spadku

Wstępne krycie dachów o małych spadkach (zwykle 15° lub mniej) można podzielić na dwa ogólnie przypadki: z małym i duży ryzykiem dostania się wody pod główne pokrycie. Dlatego wielu producentów dachówek posiada własne zalecenia co szczelności wstępnego krycia. Koniecznie zapoznaj się z nimi przed dokonaniem ostatecznego wyboru. Na potrzeby tego artykułu przyjmijmy jednak pewne uogólnienie:

  1. Bardzo szczelne pokrycia dachowe, czyli przede wszystkim blacha na rąbek i blachodachówka nie stawiają dodatkowych wymagań co do wstępnego krycia dachu. Można tu zatem zastosować papę opisaną we wcześniejszym punkcie.
  2. Pokrycia dachowe, które nie gwarantują pełnej szczelności, czyli dachówki betonowe i ceramiczne wymagają większej szczelności wstępnego krycia dachu. Można ją stosunkowo łatwo uzyskać stosując dwie warstwy papy.

Jak zapewne się domyślasz, rozwiązanie z podwójną warstwą papy będzie wymagało nieco innego zestawu produktów:

  • Dla dachów o nachyleniu mniejszym niż 15°, krytych dachówką najlepiej sprawdzi się papa w dwóch warstwach:
    • pierwsza warstwa: papa oksydowana lub modyfikowana SBS na osnowie szklanej lub poliestrowej, o grubości 3-4mm, wstępnego krycia, do mocowania mechanicznego;
    • druga warstwa: papa modyfikowana SBS na osnowie szklanej (lub poliestrowej) o grubości 3-4mm, wierzchniego krycia, termozgrzewalna, mocowana do papy podkładowej tylko przez zgrzewanie, bez gwoździ.

Pracując na budowach ciągle spotykam się z tymi samymi błędami. Ty możesz ich łatwo uniknąć. Po prostu zapisz się na newsletter i pobierz darmowy ebook!

Dodatkowo otrzymasz 10 plików pomocnych przy budowie domu i powiadomienia o nowych artykułach!



Zapisując się wyrażasz jednocześnie zgodę na otrzymywanie newslettera.

Gwoździe do mocowania papy

Mocowanie pokrycia dachowego z papy można traktować w dwojaki sposób. Pierwsza metoda to przyjęcie, że pokrycie z papy stanowi tylko i wyłącznie przykrycie awaryjne i nie będzie narażone na działanie wiatru tak jak pokrycie zewnętrzne. W takim wypadku co do mocowania papy normy nie stawiają żadnych wymagań, więc trzeba kierować się zdrowym rozsądkiem. Moim zdaniem takie podejście jest jak najbardziej do zaakceptowania, a papę należy mocować za pomocą specjalnych, ocynkowanych krótkich gwoździ, tzw. papiaków. Długość tych gwoździ powinna być jak najdłuższa, ale nie mogą przebijać deskowania. Np. dla desek o grubości 25mm należy przyjąć papiaki o długości 20mm. Gwoździe te mocuje się tylko i wyłącznie pod zakładami papy i należy je przybijać w ilości minimum 3szt. na metr bieżący. Dodatkowo papa będzie przyciśnięta też przez kontrłaty. Taki sposób mocowania papy sprawdzi się w znakomitej większości przypadków.

Drugie podejście zakłada, że papa musi stanowić samodzielne pokrycie bez uwzględniania pokrycia głównego i samodzielnie musi wytrzymać odrywanie spowodowane wiatrem. Takie założenie będzie właściwe jeżeli chcesz zapewnić maksymalne bezpieczeństwo swojego dachu nawet w przypadku zerwania głównego pokrycia, oraz w przypadku gdy chcesz pokryć dach tylko papą lub gontem bitumicznym. Wtedy długość i ilość gwoździ musi być dobrana do lokalnego obciążenia wiatrem. Ogólne wytyczne, dla pierwszej strefy wiatrowej zakładają mocowanie papy za pomocą:

  • 3 szt. gwoździ z podkładkami na 1m2 powierzchni dachu na całej połaci lub alternatywnie 3 szt. na 1m bieżący jeżeli mocowanie jest tylko pod zakładami;
  • zagęszczenie do 6 szt. gwoździ z podkładkami na 1m2 na szczytach i okapach dachu (w strefie wynoszącej 10% szerokości i długości dachu), alternatywnie 6 szt. na 1mb;
  • dodatkowe zagęszczenie do 9 szt. gwoździ z podkładkami na 1m2 na wszystkich narożnikach budynku (w strefie wynoszącej 10% szerokości i długości dachu), alternatywnie 9 szt. na 1mb;

W strefie wiatrowej 2 i 3 ilość oraz rodzaj gwoździ powinny zostać dobrane przez projektanta na podstawie obliczeń. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości co do rodzaju, ilości lub wielkości gwoździ jakie należy zastosować to najlepiej skonsultuj się z projektantem.

Membrana wstępnego krycia - jaką wybrać?

Z pierwszej części tego artykułu mogłeś odnieść wrażenie, że jestem wielkim zwolennikiem membran dachowych w porównaniu z tradycyjną papą. Rzeczywiście tak jest, ale mój entuzjazm kończy się kiedy z teorii przechodzimy do konieczności wyboru konkretnego produktu. Nie będę Cię oszukiwał i napiszę wprost: wybór właściwej membrany dachowej jest po prostu trudny. I nie chodzi mi tutaj tylko o mnogość parametrów jakimi opisywane są membrany w folderach reklamowych. Chociaż faktycznie trudno się w nich połapać, to największy problem leży w innym miejscu. Zwykle przy wyborze materiałów można kierować się normami, obliczeniami projektanta, wytycznymi ITB lub nawet zaleceniami producenta. Niestety w przypadku membran te źródła wiedzy zawodzą. Normy stawiają wymagania głównie dla producenta membran i jeżeli zostaną spełnione, to produkt może być dopuszczony do sprzedaży. W efekcie membrany dostępne na rynku spełniają minimalne (i często niskie) warunki normowe co w żaden sposób nie ułatwia wyboru. Projektant może narzucić wymagania jakie ma spełniać membrana, tylko on też nie ma wyraźnych wytycznych na podstawie których powinno dobrać się np. gramaturę. Niezależnych badań i konkretnych wniosków jest bardzo mało, a wytyczne producentów należy co do zasady traktować z ograniczonym zaufaniem. Żeby było jeszcze trudniej, membrana dachowa jest materiałem którego właściwości wyraźnie zmieniają się z czasem. Jest to tzw. proces starzenia się materiału. W jaki zatem sposób masz wybrać produkt jeżeli nie wiesz jak zmienią się jego właściwości w Twoim konkretnym przypadku przez następne 25 lub 50 lat?

Mam pewien pomysł jak to zrobić. Żebyś go dobrze zrozumiał zacznijmy od początku, czyli od cech membrany dachowej. Moim zdaniem właściwości membrany możemy podzielić na dwie grupy: konieczne do spełnienia i dodatkowe. Do tych koniecznych zaliczyłem:

  • Parametr Sd (równoważna dyfuzyjnie warstwa powietrza [m]) – jest to moim zdaniem jeden z najważniejszych parametrów membran dachowych. Wartość Sd określa po prostu jaki opór dla przepływu pary wodnej stawia konkretna membrana w porównaniu do powietrza. Np Sd=1m oznacza, że materiał stawia taki sam opór dyfuzyjny jak warstwa powietrza o grubości 1m. Im mniejsza wartość Sd, tym lepsza paroprzepuszczalność. Jest to też jeden z niewielu parametrów, który można wyznaczyć obliczeniowo i powinien to zrobić projektant budynku. Ogólnie rzecz biorąc absolutne minimum dla membran paroprzepuszczalnych to 0,2m, ale bez problemu można znaleźć produkty o wartości mniejszej niż Sd=0,05m i właśnie takie zalecam stosować jeżeli w projekcie brakuje szczegółów.
  • Wodoszczelność – tutaj nie ma zaskoczenia i wodoszczelność oznacza po prostu jak bardzo materiał jest szczelny pod naporem wody. Podstawowy, normowy test zakłada, że produkt jest wodoszczelny w klasie W1 jeżeli przez dwie godziny nie będzie przecieku pod naporem słupa wody o wysokości 20cm. Nie jest to wygórowane wymaganie, dlatego niektórzy producenci podają że ich materiał wytrzymuje ciśnienie 1m słupa wody lub więcej. Jakie to ma znaczenie skoro na dachu i tak nigdy nie będzie zalegała warstwa wody nawet o wysokości kilku centymetrów? Tutaj właśnie dochodzimy do problemu starzenia się materiału. Wodoszczelność pogarsza się pod wpływem promieniowania UV i wraz z upływem czasu. Dlatego lepiej mieć większą wodoszczelność już na początku życia budynku.
  • Ilość warstw membrany – podstawowe funkcje membrany, czyli wodoodporność, przy jednoczesnym zachowaniu przepuszczalności pary wodnej realizowana jest przez tzw. warstwę (film) funkcyjną membrany. Jest ona bardzo delikatna, wrażliwa na uszkodzenia mechaniczne i mało odporna na promieniowanie UV. Dlatego oprócz warstwy funkcyjnej mamy też co najmniej dwie dodatkowe warstwy ochronne: zewnętrzną i wewnętrzną. Zabezpieczają one film funkcyjny przed promieniami UV, uszkodzeniami mechanicznymi i nadają wytrzymałość mechaniczną całemu produktowi. Stąd jako minimum należy przyjąć produkt składający się z trzech warstw.
    Uwaga: na rynku dostępne są też bardzo wysokiej jakości membrany 2 warstwowe, które z czystym sumieniem mogę polecić (np.: DuPont Tyvek). Nie posiadają one dolnej warstwy zabezpieczającej, ale w zamian warstwa funkcyjna jest znacznie grubsza niż standardowa, co niesie za sobą znaczny wzrost odporności na starzenie.
  • Odporność na starzenie – wszystkie parametry techniczne membrany ulegają pogorszeniu z biegiem czasu, a szczególnie pod wpływem temperatury i UV. Dlatego bezwzględnie należy sprawdzić nie tylko dane deklarowane przez producenta dla produktu nowego, ale też dla produktu sztucznie postarzanego. Często żeby to znaleźć trzeba będzie zajrzeć głębiej, do deklaracji technicznych. Renomowani producenci podają tam np. parametr wodoszczelności lub wytrzymałości zarówno dla produktu nowego jak i poddanego starzeniu. Moim zdaniem membrana bezwzględnie musi spełniać wymóg wodoszczelności W1 (czyli 20cm słupa wody przez 2h, bez przecieku) zarówno przed jak i po starzeniu. Rozsądnym minimum wydaje się też spadek wytrzymałości po starzeniu o nie więcej niż 30%. Paroprzepuszczalność wraz ze starzeniem membrany nie pogarsza się. Jednym słowem: stanowczo odradzam zakup membran dla których producent nie podaje właściwości po starzeniu lub spadki właściwości są bardzo duże.
  • Gramatura – inaczej mówiąc jest to waga jednego metra kwadratowego membrany podana w gramach. Ogólna zasada mówi: im większa gramatura, tym lepsza odporność na UV i większa wytrzymałość. Niestety nie ma tu żadnych konkretnych wytycznych jaka ta wartość powinna być. W mojej subiektywnej opinii jako rozsądne minimum należy przyjąć 140g/m2, a jeśli tylko budżet pozwala to nawet 200g/m2. Parametrem, który wydaje się być ważniejszy niż całkowita gramatura membrany jest gramatura lub grubość samej warstwy funkcyjnej. Niestety niewielu producentów udostępnia dane na ten temat i ciężko tu o dokładne porównanie produktów.
  • Rozwiązania systemowe – może się to wydawać nieco nietypowy aspekt membrany, ale uważam go za bardzo istotny pod względem wykonawczym. Pamiętaj, że membrana ma pełnić również funkcję wiatroizolacji, zapewniać szczelność dla powietrza i wody na całej swojej powierzchni, a szczególnie w miejscach przejść kominów i innych przeszkód. Dlatego potrzebujesz kompletnego rozwiązania, które pozwoli wykonać wszystkie detale za pomocą jednego zestawu produktów. W szczególności mam tu na myśli membrany ze specjalnymi paskami klejącymi lub taśmy do łączenia membrany, taśmy do uszczelnień (np. wokół komina), taśma uszczelniająca pod kontrłaty i inne zależnie od potrzeb.

Uwaga: szczelność membrany dachowej

Membrana dachowa musi być szczelna dla wody stąd konieczność zastosowania odpowiednich obróbek wokół kominów itp. Przy bardzo małych spadkach dachu producenci zalecają też sklejanie membran na zakładach. Ja zalecam sklejanie membran zawsze i wszędzie, niezależnie od spadku dachu i innych przeszkód. Po co? Aby uzyskać wcześniej wspominaną wiatroszczelność.

  • Minimalne dopuszczalne nachylenie połaci dachowej – producent membrany zwykle określa jaki jest minimalny spadek dla którego można dany produkt zastosować. Jeżeli w Twoim domu występuje dach o nachyleniu mniejszym niż 15° to koniecznie sprawdź zalecenia producenta.
  • Odporność na wysoką temperaturę – ten parametr łączy się bezpośrednio z rodzajem głównego pokrycia dachowego. Praktyka pokazuje, że latem na dachu skierowanym na południe, pokrytym blachą w ciemnym kolorze, temperatura pod blachą może chwilowo dochodzić do 150°C! Dlatego w przypadku dachów krytych blachą koniecznie wybierz produkt, który jest przeznaczony właśnie pod dachy z blachy. Pamiętaj przy tym, że temperatura ma duży wpływ na starzenie się membrany dachowej i tu nie ma miejsca na oszczędności.
  • Możliwość układania na deskowaniu – cieńsze i delikatniejsze membrany nie mogą być układane bezpośrednio na deskowaniu, bo istnieje realne ryzyko ich uszkodzenia od drzazg i gwoździ. Jeżeli planujesz układać membranę na deskowaniu to wybierz grubszy produkt, dla którego producent dopuszcza taką możliwość.
  • Klasa reakcji na ogień – większość wyrobów zalicza się do bardzo niskiej klasy E lub najgorszej F co oznacza, że materiał bardzo łatwo ulega zapłonowi w razie pożaru. W domach jednorodzinnych jednak nie stanowi to problemu, bo pokrycie dachowe nie jest obwarowane szczególnymi przepisami co do odporności pożarowej. Sytuacja może być inna w przypadku domów stojących bardzo blisko siebie, szeregówek i bliźniaków. Jeżeli Twoje pokrycie dachowe musi mieć podwyższoną odporność ogniową, to niezbędne wytyczne powinien określić projektant.

Na tym kończy się lista koniecznych kryteriów jakie musi spełniać membrana dachowa. Pozostało nam jeszcze kilka popularnych parametrów, które jednak uważam za mniej istotne, dodatkowe:

  • Wytrzymałość na zerwanie i wytrzymałość na rozerwanie na gwoździu, wydłużenie przy maksymalnej sile rozciągającej – parametry te mówią jaka siła jest potrzebna do zniszczenia membrany i jakie wydłużenie materiału przy tym nastąpi. O jakich parametrach membranę wybrać? Tutaj ponownie nie ma żadnych sensownych wytycznych i trudno nawet wymyślić na jakiej podstawie taka wytrzymałość miałaby być dobrana. Przecież nikt nie będzie po niej chodził, nie będzie na niej leżał śnieg, ani nie będzie narażona na bezpośrednie działanie wiatru. Moim zdaniem, wiedząc że gramatura, grubość i wytrzymałość membrany idą ze sobą w parze, zalecam wybór w oparciu tylko o gramaturę i nie sugerowanie się zbyt mocno parametrami wytrzymałości (przy gramaturze około 150g/m2 wytrzymałość na rozciąganie powinna wynosić około 300N). Ważniejszy jest spadek właściwości membrany po starzeniu o którym pisałem wcześniej.
  • Odporność na promieniowanie UV – jest to parametr określany przez producentów w formie maksymalnego, dopuszczalnego okresu na jaki membrana może być wystawiona na promieniowanie słoneczne przed położeniem docelowego pokrycia dachowego. Odporność UV jest w pewnym sensie pochodną odporności na starzenie. Po prostu im materiał jest bardziej odporny na starzenie, tym dłużej może być narażony na UV przed zakryciem. Jaki zatem powinna być odporność membrany na UV? Można by pomyśleć, że to zależy od harmonogramu budowy. Jeżeli wiesz, że dzisiaj na dachu zostanie ułożone wstępne krycie, a za miesiąc będzie układana dachówka, to wystarczy 1 miesiąc odporności. Niestety jest to błędne rozumowanie. Każdy kolejny dzień wystawienia membrany na promienie UV powoduje spadek jej właściwości. A przecież nie po to kupujesz dobrą membranę żeby ułożyć ją na dachu i czekać na spadek jej właściwości. Moim zdaniem parametr ten świadczy o odporności na starzenie membrany, ale nie ma żadnego zastosowania w praktyce. Budowę należy zorganizować tak, aby główne pokrycie dachowe było układane zaraz po membranie, najlepiej przez tego samego wykonawcę.
    Poza tym sama wartość 1, 2 lub 6 miesięcy odporności na UV jest bardzo niejasnym parametrem. Przecież słońce nie świeci tak samo mocno latem i zimą, od północy i od południa.
  • Energooszczędność – niektóre membrany dachowe reklamowane są jako “energooszczędne”. Jest to zwykły zabieg marketingowy, bo membrana sama z siebie nie jest energooszczędna lub energochłonna. Chodzi o to, że membrana sklejona na zakładach zapewnia dobrą szczelność dachu i chroni ocieplenie przed nawiewaniem zimnego powietrza. Każda szczelnie wykonana membrana ma takie właściwości.

Podsumowując, wybór membrany nie jest łatwy i niestety ze względu na brak konkretnych wytycznych działamy tu nieco po omacku. Dlatego też stanowczo odradzam kupowanie tanich membran, lub takich dla których producent nie podaje wszystkich ważnych parametrów. Różnorodność potrzeb i parametrów też nie ułatwia wyboru dlatego najłatwiej będzie jeśli rozpiszesz sobie wszystkie wymagania dotyczące membrany. Część z nich znajdziesz w projekcie, część pomoże Ci ustalić powyższa lista.

membrana wstępnego krycia
Membrana wstępnego krycia. Zdjęcie: folnet.pl

Zszywki do mocowania membrany

Membranę dachową mocuje się do deskowania lub do krokwi za pomocą zszywek dekarskich. Nie ma tutaj zaleceń co do konkretnych wielkości i ilości zszywek potrzebnych do mocowania membrany. Po prostu musi ona “utrzymać się” na dachu w czasie montażu. Potem membrana jest przyciskana przez kontrłatę i to rozwiązanie zapewnia solidne mocowanie membrany do dachu. Należy tu jednak pamiętać o właściwym zamocowaniu

Kontrłaty

Drewno na kontrłaty

Łaty i kontrłaty należy traktować jako drewno konstrukcyjne, a co za tym idzie musi spełniać wszystkie wymagania dotyczące wilgotności, wytrzymałości oraz wymiarów. Podstawowym dowodem na spełnienie tych wymogów jest znak CE. Po więcej szczegółów ponownie odsyłam Cię do artykułu [B043] Więźba dachowa cz. 2/2 – drewno, łączniki i wykonanie.
Oprócz w/w wymogów warto zwrócić jeszcze uwagę na kwestię zabezpieczenia drewna przed szkodnikami, zagrzybieniem, pleśnią itp. W przypadku kontrłat możemy spotkać się z dwoma sytuacjami:

  • kontrłaty umieszczone nad wiatroizolacją i pod deskowaniem z papą (wariant wstępnego krycia z podwójną szczeliną wentylacyjną) – w tej sytuacji drewno znajduje się w warunkach suchych i nie jest wymagane jego zabezpieczenie;
  • kontrłaty umieszczone na papie lub na membranie – tutaj kontrłaty i łaty mogą być narażone na zawilgocenie przez nieszczelności w głównym pokryciu dachowym lub przez kondensację pary wodnej. Wcześniej wspomniane wytyczne ITB, dla typowych gatunków drewna takich jak sosna, świerk mówią: “zwykle wystarczy naturalna odporność, ale w zależności od warunków użytkowania może być wskazane zabezpieczenie”. Jak traktować takie wytyczne? Moim zdaniem kontrłaty w tym przypadku powinny być zaimpregnowane.

Ostatnim, ważnym aspektem na który należy zwrócić uwagę są wymiary kontrłaty. Jej szerokość powinna zostać określona przez projektanta ze względu na obciążenia działające na dach. Zbyt wąska kontrłata może zostać lokalnie zgnieciona przez nacisk łaty na której opierają się np. dachówki i śnieg. Standardową szerokością jest 5-6cm.
Wysokość kontrłaty jest równoznaczna z wysokością szczeliny wentylacyjnej. Przyjmujemy tu zatem odpowiedni wymiar 3cm, 4cm, 6cm (zgodnie z wytycznymi niemieckimi o których pisałem pierwszej części artykułu) lub inny wyznaczony przez projektanta (absolutne minimum to grubość 2,4cm!).

łaty i kontrłaty
Łaty i kontrłaty na dachu

Uszczelnienia kontrłaty

Kontrłaty mocowane na powierzchni papy lub membrany wstępnego krycia zawsze powodują jej miejscowe przebicia. Każde przebicie to potencjalne miejsce przecieku. Przy zastosowaniu papy większość wykonawców wcale się tym nie przejmuje licząc na to, że papa się “zwulkanizuje” wokół gwoździa i połączenie będzie szczelne. Jest w tym trochę racji, ale przy zastosowaniu membrany dachowej nie można na to liczyć. Dlatego producenci membran mają w swojej ofercie systemowe samoprzylepne taśmy uszczelniające. Nakleja się je od spodu kontrłaty przed przybiciem. W ten sposób bardzo małym kosztem można znacznie poprawić szczelność zarówno papy jak i membrany w miejscach przebicia gwoździami. Chociaż nie jest to formalnie wymagane w dachach krytych papą, to moim zdaniem taśmy uszczelniające warto stosować zawsze, a szczególnie w przypadku dachów o małych spadkach i krytych membraną.

Myślisz, że podane tu informacje mogą się jeszcze komuś przydać? Udostępnij je!

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Gwoździe do mocowania kontrłaty

Kontrłaty, a zatem sposób ich mocowania można traktować na dwa sposoby:

  1. Kontrłata nie jest elementem konstrukcyjnym, a jedynie dystansującym. Wtedy nie stawiamy wymagań co do ilości i wielkości gwoździ mocujących kontrłaty. W tym rozwiązaniu zakładamy, że obciążenie z łat będzie przenoszone przez dłuższe gwoździe, sięgające aż do krokwi (ważne są wtedy tylko gwoździe mocujące łaty). Jest to rozwiązanie często spotykane w Polsce, ale wytyczne co do wyboru tych gwoździ są bardzo ogólne (ITB podaje tylko gwóźdź o średnicy 4mm i długości 2,5 razy większej niż grubość łat). Konieczne jest zatem określenie odpowiednich szczegółów w projekcie.
  2. Kontrłata jest elementem konstrukcyjnym. W takim podejściu zakładamy, że łaty są mocowane do kontrłat (gwoździe nie muszą sięgać krokwi), a kontrłaty są mocowane gwoździami konstrukcyjnymi do krokwi. Takie rozwiązanie jest też zalecane we wspomnianym w pierwszej części niemieckim poradniku “Hinweise – Holz und Holzwerkstoffe” (“Poradnik – drewno i materiały drewnopochodne, tabela 3.3). Wytyczne te uzależniają ilość i długość gwoździ od kilku czynników, takich jak strefa obciążenia wiatrem w której znajduje się budynek, wysokości budynku, kształtu dachu i grubości kontrłat. Po dostosowaniu do polskich warunków ilości gwoździ na metr bieżący kontrłaty dla budynków o wysokości do 10m i rozstawie krokwi do 1,0m w wyglądają następująco:

*mapę stref obciążenia wiatrem możesz zobaczyć klikając tutaj.

Jeśli uważnie przyjrzysz się powyższej tabeli to zauważysz, że stosując gwoździe gładkie musisz dokładnie pilnować, aby przyjąć właściwe ilości do Twojej sytuacji. Temat bardzo upraszcza się w przypadku zastosowania gwoździ pierścieniowych. Dlatego do mocowania kontrłat zalecam stosowanie gwoździ pierścieniowych średnicy 2,8mm i długości 75mm w ilości minimum 3szt. na metr bieżący w każdej sytuacji. Niezależnie od rodzaju i długości, należy stosować gwoździe ocynkowane.

Wybór dokonany, co dalej?

Wstępne krycie dachu jest znacznie bardziej obszernym tematem, niż mogłoby się wydawać. Mam nadzieję, że pomogłem Ci w wyborze odpowiednich rozwiązań i materiałów. Jeśli tak, to zapisz sobie w notesie jaki materiał i dlaczego wybrałeś. Jest to ważne, bo zdarza się, że Inwestorzy potrafią wybrać dobrze, ale zmienić zdaniem pod wpływem wykonawcy który “zawsze tak robi”. Możesz też podzielić się swoim wyborem i decyzją na Grupie wsparcia – Budowa w praktyce.

Powodzenia w budowaniu!

budowa w praktyce

3 komentarzy do “[B045] Wstępne krycie dachu cz. 2/3 – Dobór papy, membrany, drewna i gwoździ

  1. Witam,
    Dziękuję za obszerną dawkę solidnych informacji i czekam na więcej fachowej wiedzy którą Pan przekazuje.
    Pozdrawiam

  2. Bardzo fajny i obszerny artykuł. Czekam teraz z niecierpliwością na kolejny dotyczący pokrycia dachu zwłaszcza w obliczu rosnących cen. Pozdrawiam i trzymam kciuki za blog.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Witaj Inwestorze!

Na budowach i w projektach ciągle widzę te same, powtarzające się błędy. Ty nie musisz ich popełniać. Przecież możesz zapisać się na newsletter i pobrać darmowy ebook!

Oprócz niego dostaniesz 10 innych przydatnych plików i przypomnienia o nowych artykułach!



Zapisując się wyrażasz jednocześnie zgodę na otrzymywanie newslettera.